{"id":57254,"date":"2021-07-29T08:27:46","date_gmt":"2021-07-29T06:27:46","guid":{"rendered":"http:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/?p=57254"},"modified":"2021-07-30T08:35:41","modified_gmt":"2021-07-30T06:35:41","slug":"tomasz-fortonski-nie-czerwone-zaglebie-d","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/?p=57254","title":{"rendered":"Tomasz Forto\u0144ski – nie czerwone Zag\u0142\u0119bie D."},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Od wielu wielu lat propaganda komunist\u00f3w<\/span> czy postkomunist\u00f3w<\/span> w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span> i nie tylko przedstawia ten region jako skrajnie lewacki. Niestety potwierdzaj\u0105 to tzw. wybory demokratyczne. \u017be tak nie zawsze by\u0142o udowadnia dr Tomasz Forto\u0144ski<\/strong> swoimi pracami historycznymi. Dzisiaj fragmenty jego artyku\u0142u z „Najwy\u017cszego Czasu”<\/strong>:<\/p>\n

„Czerwone Zag\u0142\u0119bie nie zawsze by\u0142o czerwone”<\/strong><\/em><\/span>.<\/p>\n

[…] Jerzy Orwell<\/strong> w swojej sztandarowej pozycji \u201eRok 1984\u201d zawar\u0142 niezwykle trafne spostrze\u017cenie: \u201eKto rz\u0105dzi tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, w tego r\u0119kach jest przesz\u0142o\u015b\u0107. Kto rz\u0105dzi za\u015b przesz\u0142o\u015bci\u0105, w tego r\u0119kach jest przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d<\/em><\/strong>. Okres PRL<\/strong> <\/span>potwierdzi\u0142 z ca\u0142\u0105 moc\u0105 s\u0142uszno\u015b\u0107 tych s\u0142\u00f3w. Wiedzieli o tym komuni\u015bci, kt\u00f3rzy po przej\u0119ciu w\u0142adzy w Polsce rozpocz\u0119li pisanie jej dziej\u00f3w na nowo. \u00d3wcze\u015bni historycy wyolbrzymiali dokonania \u201ebliskich socjalnie partii\u201d \u2013 Socjaldemokracji Kr\u00f3lestwa Polskiego i Litwy<\/span> oraz Komunistycznej Partii Polski<\/span> kosztem lewicowej (cho\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciowej) Polskiej Partii Socjalistycznej czy endecji. Nie podejmowali powa\u017cnych bada\u0144 nad dziejami szeroko rozumianej prawicy z oczywistych, ideologicznych przyczyn.<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Sytuacja ta zmieni\u0142a si\u0119 na lepsze po roku 1989, gdy\u017c naukowcy przestali czu\u0107 oddech cenzora na plecach. Z biegiem kolejnych lat podj\u0119to wiele w\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 coraz bardziej nasze wyobra\u017cenie o wydarzeniach rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w XX wieku. Wypada cho\u0107by wspomnie\u0107 o fenomenie \u017bo\u0142nierzy Niez\u0142omnych<\/strong>, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest obecnie wnikliwie analizowana. Ponad \u0107wier\u0107wiecze to wci\u0105\u017c zbyt kr\u00f3tki odcinek czasu na zweryfikowanie wszystkich, naros\u0142ych na przestrzeni minionych dziesi\u0119cioleci przek\u0142ama\u0144. Jednym z nich jest wspomniane <\/span>Czerwone Zag\u0142\u0119bie<\/strong><\/span>.<\/span><\/p>\n

Prawicowe Zag\u0142\u0119bie<\/span><\/strong><\/p>\n

Prowadzone przeze mnie badania dziej\u00f3w Narodowej Demokracji<\/strong> w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span> pozwalaj\u0105 spojrze\u0107 na przesz\u0142o\u015b\u0107 tego regionu w zupe\u0142nie innym \u015bwietle. I cho\u0107 pierwsi emisariusze endeccy pojawili si\u0119 tutaj jeszcze pod koniec XIX wieku, to prze\u0142omowym dla tego ruchu by\u0142 czas Rewolucji 1905 roku. Wtedy to dzia\u0142acze narodowo-demokratyczni zdominowali tworzone Komitety Bezpiecze\u0144stwa Publicznego<\/strong>, a pozostaj\u0105cy pod wp\u0142ywem ideologii endeckiej robotnicy byli przeciwwag\u0105 dla zrewoltowanego \u2013 m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem marksistowskim \u2013 proletariatu. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce zalegalizowane na mocy carskiego ukazu organizacje kulturalno-o\u015bwiatowe, takie jak Polska Macierz Szkolna<\/strong>, by\u0142y opanowane przez zwolennik\u00f3w Dmowskiego<\/strong>, kt\u00f3rzy podj\u0119li si\u0119 trudnej misji unaradawiania spo\u0142ecze\u0144stwa. Konsekwencj\u0105 Rewolucji 1905 roku by\u0142a pacyfikacja partii lewicowych, co zapewni\u0142o ca\u0142kowit\u0105 supremacj\u0119 endecji \u2013 Zag\u0142\u0119bie D\u0105browskie<\/strong><\/span> sta\u0142o si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych bastion\u00f3w ruchu narodowo-demokratycznego na ziemiach polskich.<\/span><\/p>\n

W trakcie I wojny \u015bwiatowej przedstawiciele tego \u015brodowiska politycznego osi\u0105gn\u0119li przewag\u0119 m.in. w Komitecie Obywatelskim oraz Radzie Miejskiej \u201esto\u0142ecznego\u201d Sosnowca. Potwierdzeniem wp\u0142yw\u00f3w obozu narodowego by\u0142o przej\u0119cie w\u0142adzy w listopadzie 1918 roku (zas\u0142u\u017cony spo\u0142ecznik a zarazem lider tego \u015brodowiska Stefan Falkowski obj\u0105\u0142 Urz\u0105d Komisarza Rz\u0105du na powiat b\u0119dzi\u0144ski), a tak\u017ce przebieg wybor\u00f3w do Sejmu Ustawodawczego ze stycznia 1919 roku. I cho\u0107 lista odbudowuj\u0105cej si\u0119 PPS<\/strong> otrzyma\u0142a w okr\u0119gu nr 29 (miasta Sosnowiec, B\u0119dzin, Zawiercie, D\u0105browa G\u00f3rnicza oraz powiat b\u0119dzi\u0144ski) 35\u00a0708 g\u0142os\u00f3w, to drugi i trzeci wynik osi\u0105gn\u0119\u0142y komitety centroprawicowe, a mianowicie: Polskie Zjednoczenie Ludowe<\/strong> \u2013 22\u00a0153 g\u0142osy oraz Zjednoczenie Narodowe<\/strong> \u2013 20\u00a0019 g\u0142os\u00f3w. \u0141\u0105czny rezultat tych partii, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo mia\u0142y utworzy\u0107 jeden komitet (nie dosz\u0142y do porozumienia w kwestii obsady miejsc na wsp\u00f3lnej li\u015bcie) by\u0142 wy\u017cszy ni\u017c lewicy.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Za spraw\u0105 wytrwa\u0142ej pracy w terenie, prowadzonej przez wspomnianego Stefana Falkowskiego<\/strong> oraz Wojciecha Idziaka<\/strong> (pos\u0142owie z ramienia ZN<\/strong>), a tak\u017ce wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 Bronis\u0142awa Knothe<\/strong> oraz Artura Michaela<\/strong> (p\u00f3\u017aniejszy prezydenta Sosnowca w latach 1923-1925) lista prawicowego Chrze\u015bcija\u0144skiego Zwi\u0105zku Jedno\u015bci Narodowej<\/strong> otrzyma\u0142a w 1922 roku 45\u00a0831 g\u0142os\u00f3w, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na dwa mandaty poselskie (Knothe<\/strong> i Falkowski<\/strong>). I cho\u0107 endecja odnios\u0142a formalne zwyci\u0119stwo w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span>, to jednak PPS<\/strong> otrzyma\u0142a 40\u00a0117 g\u0142os\u00f3w, z kolei Komunistyczny Zwi\u0105zek Proletariatu Miast i Wsi<\/span> \u2013 33\u00a0006.<\/span><\/p>\n

Skr\u0119t w lewo<\/span><\/strong><\/p>\n

Wybory do Sejmu I kadencji pokaza\u0142y wyra\u017any skr\u0119t zag\u0142\u0119biowskiego elektoratu w lewo. Symbolicznym momentem zako\u0144czenia dominacji endecji w sercu Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong><\/span> sta\u0142y si\u0119 wybory do Rady Miejskiej z 1925 roku, kiedy to PPS<\/strong> zdoby\u0142a zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 mandat\u00f3w, doprowadzaj\u0105c do powo\u0142ania pierwszego socjalisty na urz\u0105d prezydenta Sosnowca \u2013 Aleksego Bienia. Zamach majowy, kt\u00f3ry wyni\u00f3s\u0142 do w\u0142adzy ob\u00f3z pi\u0142sudczykowski przes\u0105dzi\u0142 o tym, \u017ce prawica zacz\u0119\u0142a by\u0107 stopniowo wypychana z g\u0142\u00f3wnego nurtu polityki. By\u0142o to szczeg\u00f3lnie widoczne na terenie Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong><\/span>, gdzie omawiana formacja odnotowa\u0142a drastyczny spadek poparcia \u2013 w 1928 roku Blok Katolicko-Narodowy<\/strong> (endecja) uplasowa\u0142 si\u0119 na czwartej pozycji, otrzymuj\u0105c zaledwie 12\u00a0619 g\u0142os\u00f3w. Pierwsze trzy miejsca przypad\u0142y w udziale Jedno\u015bci Robotniczo-Ch\u0142opskiej<\/span> (komuni\u015bci) \u2013 66\u00a0242 g\u0142osy, Bezpartyjnemu Blokowi Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem (pi\u0142sudczycy) \u2013 53\u00a0271 g\u0142os\u00f3w oraz PPS \u2013 29\u00a0362 g\u0142osy.<\/span><\/p>\n

I cho\u0107 wybory do Sejmu RP III kadencji z 1930 roku zako\u0144czy\u0142y si\u0119 dla prawicy pewnym sukcesem, gdy\u017c zwi\u0119kszy\u0142a stan posiadania w Sejmie, to jednak ponownie nie zdoby\u0142a mandatu w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span>. Bezdyskusyjne zwyci\u0119stwo w tamtym g\u0142osowaniu odni\u00f3s\u0142 BBWR<\/strong>, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 116\u00a0989 g\u0142os\u00f3w. Na kolejnych lokatach uplasowa\u0142 si\u0119 Centrolew<\/strong><\/span> [sojusz wyborczy PPS, Polskiego Stronnictwa Ludowego \u201ePiast\u201d, PSL \u201eWyzwolenie\u201d, Stronnictwa Ch\u0142opskiego oraz Narodowej Partii Robotniczej] \u2013 26\u00a0489 g\u0142os\u00f3w, komuni\u015bci \u2013 26\u00a0431 g\u0142osy i dopiero Stronnictwo Narodowe<\/strong> \u2013 11\u00a0055 g\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zmieniona przez BBWR<\/strong> ordynacja wyborcza zapewni\u0142a ca\u0142kowit\u0105 dominacj\u0119 kandydat\u00f3w rz\u0105dowych w 1935 oraz 1938 roku. Przegrana wojna obronna, kilkuletnia okupacja niemiecka i wreszcie obj\u0119cie w\u0142adzy przez komunist\u00f3w<\/span> sprawi\u0142y, \u017ce po II wojnie \u015bwiatowej prawica przesz\u0142a do przys\u0142owiowych katakumb. Warto w tym miejscu wspomnie\u0107 o tragicznych losach A. Michaela<\/strong>, kt\u00f3ry pojmany przez Sowiet\u00f3w<\/span> po wkroczeniu do Sosnowca, zmar\u0142 za drutami obozu w Kemerowie.<\/span><\/p>\n

Przelana krew<\/span><\/strong><\/p>\n

Wobec powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce endecja<\/strong> odegra\u0142a w historii Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong><\/span> powa\u017cn\u0105 rol\u0119. I cho\u0107 przemys\u0142owy charakter tego regionu sprawi\u0142, \u017ce partie lewicowe znajdowa\u0142y tutaj swoich zwolennik\u00f3w, to do chwili odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci centroprawica by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105. Skomplikowana sytuacja zewn\u0119trzna oraz wewn\u0119trzna odrodzonej Rzeczypospolitej, dzia\u0142alno\u015b\u0107 komunistycznych demagog\u00f3w czy cho\u0107by zasada wahad\u0142a wyborczego sprawi\u0142y, \u017ce sympatie Zag\u0142\u0119biak\u00f3w<\/strong><\/span> zacz\u0119\u0142y przesuwa\u0107 si\u0119 w lew\u0105 stron\u0119. Przej\u0119cie pe\u0142ni w\u0142adzy przez BBWR<\/strong> zabetonowa\u0142o scen\u0119 polityczn\u0105, doprowadzaj\u0105c do marginalizacji pozosta\u0142ych partii, w tym SN<\/strong>.<\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c na zako\u0144czenie do wyniku lewicy w okr\u0119gu nr 32, wypada stwierdzi\u0107, \u017ce jest on w du\u017cej mierze pok\u0142osiem dekady Edwarda Gierka, kiedy to w\u0105tek Czerwonego Zag\u0142\u0119bia<\/strong><\/span> by\u0142 niezwykle silnie eksponowany. Pami\u0119\u0107 o \u201edobrobycie\u201d, zbudowanym przez pochodz\u0105cego z Sosnowca I sekretarza PZPR<\/strong><\/span> jest w dalszym ci\u0105gu \u017cywa na tym terenie. Mo\u017ce ona ulec zmianie dopiero w perspektywie kilku pokole\u0144, gdy odejd\u0105 ludzie pami\u0119taj\u0105cy tamte czasy. Lecz zanim to nast\u0105pi, nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107, \u017ce Zag\u0142\u0119bie D\u0105browskie<\/span>, je\u015bli ju\u017c by\u0142o czerwone, to tylko za spraw\u0105 przelanej krwi w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski<\/strong> (co dziesi\u0105ty legionista pochodzi\u0142 z tego regionu, za\u015b w obliczu nawa\u0142y bolszewickiej zaci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 ponad 4 tys. m\u0119\u017cczyzn \u2013 w tym Bronis\u0142aw Knothe<\/strong> oraz Artur Michael<\/strong>). Taki kontekst u\u017cycia tego zwi\u0105zku frazeologicznego wydaje si\u0119 by\u0107 jedynym dopuszczalnym.<\/span><\/p>\n

dr Tomasz Forto\u0144ski<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Fotografia B. Knothe pochodzi z archiwum rodziny Knothe w Krakowie (w posiadaniu Anny Knothe-Kowal).<\/p>\n

Ps<\/strong><\/span> Zobacz wcze\u015bniejsze wpisy na moim blogu dr. T. Forto\u0144skiego<\/strong>:<\/p>\n

Bronis\u0142aw Knothe – pose\u0142 z Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong><\/em><\/a>,<\/p>\n

Dlaczego? – PRL w soczewce<\/strong><\/em><\/a>,<\/p>\n

Pomniki sowieckie – odp. Z. Podrazy<\/strong><\/em><\/a>,<\/p>\n

Kto to jest bohater?<\/strong><\/em><\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od wielu wielu lat propaganda komunist\u00f3w czy postkomunist\u00f3w w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim i nie tylko przedstawia ten region jako skrajnie lewacki. Niestety potwierdzaj\u0105 to tzw. wybory demokratyczne. \u017be tak nie zawsze by\u0142o udowadnia dr Tomasz Forto\u0144ski swoimi pracami historycznymi. Dzisiaj fragmenty jego artyku\u0142u<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-57254","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57254"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57357,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57254\/revisions\/57357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}