{"id":61780,"date":"2022-11-10T09:42:25","date_gmt":"2022-11-10T08:42:25","guid":{"rendered":"http:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/?p=61780"},"modified":"2022-11-10T09:42:25","modified_gmt":"2022-11-10T08:42:25","slug":"endecja-a-tzw-republika-zaglebiowska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/?p=61780","title":{"rendered":"Endecja a tzw. Republika Zag\u0142\u0119biowska"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Dzisiaj, tu\u017c przed Narodowym \u015awi\u0119tem\u00a0 Niepodleg\u0142o\u015bci<\/strong> 11 Listopada<\/strong>, spojrzenie historyczne na wydarzenia, kt\u00f3re poprzedza\u0142y odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci, g\u0142\u00f3wnie na obszarze Naszego Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong><\/span>. Wszystko pi\u00f3rem dr. Tomasza Forto\u0144skiego<\/strong>.<\/p>\n

Endecja a tzw. Republika Zag\u0142\u0119biowska<\/strong><\/span><\/p>\n

Jak co roku na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada wspominane s\u0105 w D\u0105browie G\u00f3rniczej wydarzenia rewolucyjne z 1905 roku<\/strong>, kt\u00f3re przesz\u0142y do historii pod nazw\u0105 tzw. Republiki Zag\u0142\u0119biowskiej<\/strong>. Wtedy to przez kilkana\u015bcie dni w\u0142adza na terenie naszego regionu<\/strong> przesz\u0142a w r\u0119ce Polak\u00f3w. W zwi\u0105zku z tymi obchodami rz\u0105dz\u0105ca w naszym mie\u015bcie lewica stwierdzi\u0142a, \u017ce wiod\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105, nadaj\u0105c\u0105 ton wydarzeniom 31.10.-10.11.1905 roku by\u0142a Polska Partia Socjalistyczna<\/span> (PPS<\/span><\/strong>). Fakty historyczne m\u00f3wi\u0105 jednak co\u015b zupe\u0142nie innego. To w ich \u015bwietle mo\u017cemy dostrzec, \u017ce tego typu sugestia jest przejawem rugowania <\/strong>dziedzictwa polskiej endecji, z kt\u00f3rym jest nie po drodze obecnym w\u0142odarzom gminy.<\/strong><\/span>\"\"<\/a> Troch\u0119 historii. <\/strong>22 stycznia 1905 roku pokojowa demonstracja robotnicza w Petersburgu zosta\u0142a zmasakrowana przez stacjonuj\u0105cych w mie\u015bcie \u017co\u0142nierzy. Wie\u015b\u0107 o ,,krwawej niedzieli\u2019\u2019 w stolicy szybko rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 po ca\u0142ym pa\u0144stwie rosyjskim. Pierwsze wydarzenia rewolucyjne w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/span><\/strong> mia\u0142y miejsce 1 lutego 1905 roku, kiedy to zastrajkowali pracownicy fabryki kot\u0142\u00f3w i maszyn W. Fitznera i K. Gampera na Sielcu. Dwa dni p\u00f3\u017aniej do strajku przy\u0142\u0105czyli si\u0119 r\u00f3wnie\u017c D\u0105browiacy. <\/strong>Rych\u0142o strajk organizowany przez lokalne kom\u00f3rki obu socjalistycznych partii, tj. PPS<\/span> oraz Socjaldemokracji Kr\u00f3lestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL<\/span>) obj\u0105\u0142 ca\u0142y region. Gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci nale\u017cy doda\u0107, \u017ce pewna cz\u0119\u015b\u0107 robotnik\u00f3w zag\u0142\u0119biowskich nie chcia\u0142a bra\u0107 udzia\u0142u w strajkach, nie widz\u0105c w nich szansy na popraw\u0119 swojej doli, a jedynie pole dla dzia\u0142ania socjalistycznych agitator\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W pocz\u0105tkowym okresie rewolucji endecja, z uwagi na zasi\u0119g oddzia\u0142ywania w Zag\u0142\u0119biu<\/strong><\/span>, nie by\u0142a w stanie skutecznie przeciwdzia\u0142a\u0107 ruchowi strajkowemu i pochodom, kt\u00f3re w ka\u017cdej chwili mog\u0142y zosta\u0107 rozbite przez kozak\u00f3w. By nie straci\u0107 wp\u0142ywu na rozgrywaj\u0105ce si\u0119 wydarzenia endecy brali udzia\u0142 w manifestacjach organizowanych na przestrzeni pierwszych dni lutego. Przedstawiciele endecji byli r\u00f3wnie\u017c wybierani na delegat\u00f3w robotnik\u00f3w poszczeg\u00f3lnych zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, kt\u00f3rzy utworzyli wsp\u00f3lny organ kieruj\u0105cy strajkiem, tzw. Komitet Strajkuj\u0105cych Robotnik\u00f3w Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong>. Pod koniec marca ostatnie zak\u0142ady przemys\u0142owe tego regionu wznowi\u0142y prace (do zako\u0144czenia strajku opr\u00f3cz endecji nawo\u0142ywa\u0142a od 8 lutego r\u00f3wnie\u017c PPS<\/span>!) Bez w\u0105tpienia najtragiczniejszym epizodem pierwszego etapu rewolucji by\u0142a masakra pod Hut\u0105 Katarzyna, dokonana 9 lutego przez przys\u0142ane do Zag\u0142\u0119bia<\/strong><\/span> wojsko.<\/span><\/p>\n

Ponowne o\u017cywienie rewolucyjne na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego pojawi\u0142o si\u0119 w zwi\u0105zku z tzw. obchodami pierwszomajowymi. Za spraw\u0105 podj\u0119tych przez w\u0142adze carskie dzia\u0142a\u0144, mi\u0119dzy innymi aresztowaniami najbardziej aktywnych robotnik\u00f3w, nie dosz\u0142o do masowych wyst\u0105pie\u0144 (w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span> stacjonowa\u0142o wtedy oko\u0142o 12 tys. \u017co\u0142nierzy). Nie dosz\u0142o do nich r\u00f3wnie\u017c z powodu agitacji przeciwstrajkowej endecji, kt\u00f3ra wyda\u0142a w tym celu specjaln\u0105 odezw\u0119, zatytu\u0142owan\u0105 Precz ze strajkiem<\/em>. Narodowi demokracji byli \u015bwiadomi tego, \u017ce wszelkie wyst\u0105pienia mog\u0105 zako\u0144czy\u0107 si\u0119 kolejn\u0105 masakr\u0105 robotnik\u00f3w.<\/strong> Katalizatorem wydarze\u0144 rewolucyjnych latem 1905 roku w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span> by\u0142a wie\u015b\u0107 o wybuchu i st\u0142umieniu robotniczego powstania w \u0141odzi, kt\u00f3re rozegra\u0142o si\u0119 w dniach 21-25 czerwca 1905 roku<\/strong>. Trzy dni p\u00f3\u017aniej zag\u0142\u0119biowscy robotnicy, pod wp\u0142ywem PPS<\/span> i SDKPiL<\/span> rozpocz\u0119li solidarno\u015bciowy strajk, kt\u00f3ry potrwa\u0142 do pierwszych dni lipca. Nie wszystkie fabryki wzi\u0119\u0142y w nim udzia\u0142. Zdarza\u0142y si\u0119 wypadki, kiedy to robotnicy byli zmuszani si\u0142\u0105 do zatrzymania pracy. Skutkiem tej walki sta\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie tysi\u0105ce bezrobotnych i g\u0142oduj\u0105cych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy podburzeni do strajku zostali zwolnieni z pracy.<\/span><\/p>\n

Aby skutecznie przeciwdzia\u0142a\u0107 propagandzie rewolucyjnej w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w, jeszcze w czerwcu 1905 roku endecy powo\u0142ali do \u017cycia Narodowy Zwi\u0105zek Robotniczy<\/strong> (NZR<\/strong>). Przewodnicz\u0105cym zarz\u0105du zosta\u0142 dzia\u0142aj\u0105cy w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong> <\/span>Czes\u0142aw Sobolewski. By\u0142o to niezwykle istotne, gdy\u017c w sierpniu 1905 roku Komitet Robotniczy PPS wyda\u0142 odezw\u0119 pt. Ostatnie wypadki w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim i polityka nasza na przysz\u0142o\u015b\u0107<\/em>, w my\u015bl kt\u00f3rej wezwa\u0142 robotnik\u00f3w do zastosowania indywidualnego terroru wobec policjant\u00f3w, \u017candarm\u00f3w i przemys\u0142owc\u00f3w. Tego typu sugestia mog\u0142a szybko doprowadzi\u0107 do anarchii. We wrze\u015bniu 1905 roku utworzony zosta\u0142 Zarz\u0105d Okr\u0119gowy NZR<\/strong>, na czele z dr Zbigniewem Paderewskim. Z biegiem kolejnych tygodni partia zacz\u0119\u0142a zyskiwa\u0107 coraz wi\u0119ksze wp\u0142ywy w miejscowych zak\u0142adach przemys\u0142owych.<\/span><\/p>\n

Co do meritum. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 powstania tzw. Republiki Zag\u0142\u0119biowskiej, sta\u0142 si\u0119 manifest cara Miko\u0142aja II z 30 pa\u017adziernika 1905 roku, kt\u00f3ry zapowiada\u0142 przyznanie spo\u0142ecze\u0144stwu swob\u00f3d obywatelskich oraz zwo\u0142anie Dumy Pa\u0144stwowej, posiadaj\u0105cej uprawnienia ustawodawcze.<\/strong> Spo\u0142ecze\u0144stwo Zag\u0142\u0119bia<\/strong><\/span> odebra\u0142o go jako sygna\u0142 do dzia\u0142ania, czego przejawem sta\u0142y si\u0119 wielotysi\u0119czne manifestacje oraz powo\u0142ywanie Komitet\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa Publicznego (KBP<\/strong>) oraz Milicji Obywatelskiej (MO<\/strong>), b\u0119d\u0105cymi namiastkami polskiej w\u0142adzy, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o wysuni\u0119cie reform o charakterze ewolucyjnym oraz zapewnienie porz\u0105dku. Komitet Okr\u0119gowy NZR i Narodowej Demokracji 7 listopada 1905 roku wyda\u0142 odezw\u0119<\/strong> pt. Wskaz\u00f3wki na dni najbli\u017csze<\/em>, w kt\u00f3rej zaapelowa\u0142: Przyst\u0105pi\u0107 do tworzenia stra\u017cy obywatelskiej. W tym celu mieszka\u0144cy poszczeg\u00f3lnych miast, osad i gmin powinni zabra\u0107 si\u0119 do wybor\u00f3w Komitet\u00f3w odpowiednich spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w danej miejscowo\u015bci<\/em>. <\/span><\/p>\n

Sk\u0142ad osobowy KBP<\/strong> wy\u0142onionego w D\u0105browie G\u00f3rniczej przedstawia\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: po dw\u00f3ch przedstawicieli NZR<\/strong>, PPS<\/strong> oraz SDKPiL<\/strong>, a tak\u017ce 8 tzw. obywateli<\/em><\/strong>, kt\u00f3rzy byli powi\u0105zani ze stronnictwem Romana Dmowskiego. Podobna sytuacja mia\u0142a miejsce w Sosnowcu, B\u0119dzinie oraz S\u0142awkowie. Nic dziwnego, \u017ce Adam Ka\u0142u\u017ca w pracy Przeciw carowi! Rok 1905 w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/em> stwierdzi\u0142 wprost: Wydaje si\u0119, \u017ce niezale\u017cnie od potrzeby kontynuowania bada\u0144 mog\u0105cych przynie\u015b\u0107 dodatkowe szczeg\u00f3\u0142y mo\u017cna ju\u017c z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 potwierdzi\u0107 \u2013 <\/em>to do endecji nale\u017ca\u0142a inicjatywa powo\u0142ania KBP oraz MO w Zag\u0142\u0119biu i ona te\u017c odgrywa\u0142a w nich g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119.<\/em><\/strong> Mo\u017cna tak\u017ce wysun\u0105\u0107 przypuszczenie o wsp\u00f3\u0142udziale chadecji w tworzeniu i dzia\u0142alno\u015bci omawianych instytucji<\/em>. Troch\u0119 dalej stwierdzi\u0142: Pr\u00f3ba zjednoczenia si\u0142, rozszerzenia antycarskiego frontu walki poprzez utworzenie KBP jako reprezentacji ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa nast\u0105pi\u0142a nie pod egid\u0105 i kierownictwem partii socjalistycznych, nie na zasadach programowych i organizacyjnych, jakie one proponowa\u0142y, lecz z inicjatywy i pod przewodnictwem endecji. <\/em>Wraz z rozszerzeniem si\u0119 antyzaborczej, antyokupacyjnej walki \u015brodowisk robotniczych, partie socjalistyczne traci\u0142y w niej czo\u0142ow\u0105 pozycj\u0119<\/em>. Pozwoli\u0142y sobie wydrze\u0107 inicjatyw\u0119, dopu\u015bci\u0107 do tego, \u017ce tak wa\u017cny instrument walki, jak jednoczenie si\u0142 i tworzenie szerokiego frontu og\u00f3lnonarodowego mog\u0142a na swe konto zapisa\u0107 endecja.<\/em> Tym samym w opinii mas sprawa powstania polskich w\u0142adz i skupienia wok\u00f3\u0142 nich ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa mog\u0142a kojarzy\u0107 si\u0119 w pierwszym rz\u0119dzie z tym obozem, a nie z partiami socjalistycznymi [\u2026]<\/strong> Oznacza\u0142o to, \u017ce w najwa\u017cniejszym, kulminacyjnym momencie rozwoju rewolucji w Zag\u0142\u0119biu partie socjalistyczne przegra\u0142y, zaprzepa\u015bci\u0142y szans\u0119 przewodzenia og\u00f3lnonarodowej walce przeciwko zaborcy<\/em>. Tym samym tzw. Republika Zag\u0142\u0119biowska mia\u0142a zdecydowanie PRAWICOWY CHARAKTER!<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Wspomniany powiew wolno\u015bci nie trwa\u0142 d\u0142ugo. Ju\u017c 10 listopada wprowadzony zosta\u0142 stan wyj\u0105tkowy na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego. Po kilku dniach w\u0142adze carskie opanowa\u0142y sytuacj\u0119 w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim<\/strong><\/span>. Na przestrzeni kolejnych miesi\u0119cy endecja ugruntowywa\u0142a swoje wp\u0142ywy za pomoc\u0105 powstaj\u0105cych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, kolejnych gniazd Soko\u0142a, oddzia\u0142\u00f3w Polskiej Macierzy Szkolnej czy zak\u0142adanych stowarzysze\u0144.<\/strong> Prowadzi\u0142a przy tym \u015bwiadom\u0105 polityk\u0119 unaradawiania szerokich mas spo\u0142ecznych. Z kolei rewolucyjna strategia PPS, kt\u00f3rej Organizacja Bojowa zanurzy\u0142a si\u0119 w odm\u0119tach walki zbrojnej (czasem przybieraj\u0105cej znamiona terroru) obr\u00f3ci\u0142a si\u0119 na jej niekorzy\u015b\u0107. Masowe aresztowania oraz roz\u0142am doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce dominuj\u0105cym nurtem politycznym na terenie Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego<\/strong><\/span> sta\u0142a si\u0119 endecja. Przyzna\u0142 to sam Aleksy Bie\u0144, przedwojenny socjalistyczny prezydent Sosnowca z ramienia PPS, pisz\u0105c po latach: Po pogromie rewolucji 1905-6 roku, wszystko co mia\u0142a najlepszego klasa robotnicza Zag\u0142\u0119bia, siedzia\u0142o w wi\u0119zieniach lub na emigracji (\u2026) Na pobojowisku porewolucyjnym silni zostali N.-Decy<\/em>. Jako trzeci\u0105 si\u0142\u0119 polityczn\u0105, po PPS-Lewicy wskaza\u0142 powi\u0105zany z endecj\u0105 NZR<\/strong>. Prymat polityczny ruchu narodowego utrzyma\u0142 si\u0119 tak\u017ce w latach I wojny \u015bwiatowej. Podkre\u015bli\u0142 to wspomniany A. Bie\u0144: to te\u017c oni [endecy], jako najlepiej zorganizowani, a przez rz\u0105d carski nie naruszeni, zaraz po ust\u0105pieniu Moskali pierwsi wzi\u0119li w\u0142adz\u0119 w Zag\u0142\u0119biu w swoje r\u0119ce i przekszta\u0142ciwszy natychmiast ,,Soko\u0142a\u2019\u2019 na Stra\u017c Obywatelsk\u0105, faktycznie w\u0142adz\u0119 t\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas w 1914 i w nast\u0119pnych latach sprawowali<\/em>.<\/strong> \"\"<\/a>Fakty te w po\u0142\u0105czeniu z bardzo dobrym wynikiem centroprawicy podczas wybor\u00f3w do Sejmu Ustawodawczego w 1919 roku oraz do Sejmu RP I kadencji w 1922 roku pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce powsta\u0142e w okresie PRL-u poj\u0119cie tzw. Czerwonego Zag\u0142\u0119bia jest wymys\u0142em propagandowym komunist\u00f3w<\/u>.<\/strong><\/span><\/p>\n

Przechodz\u0105c do podsumowania nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce ruchem politycznym, kt\u00f3ry nadawa\u0142 ton tzw. Republice Zag\u0142\u0119biowskiej by\u0142a endecja.<\/strong> Wielk\u0105 zas\u0142ug\u0105 tego ruchu jest to, \u017ce nie pozwoli\u0142 przerodzi\u0107 si\u0119 wydarzeniom rewolucyjnym 1905 roku w kolejne powstanie. Podra\u017cniony kl\u0119sk\u0105 w wojnie z Japoni\u0105 carat st\u0142umi\u0142by je r\u00f3wnie krwawo, jak to z 1863 roku. Wypada mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce przy okazji kolejnych obchod\u00f3w prawda o tych wydarzeniach ujrzy w ko\u0144cu \u015bwiat\u0142o dzienne.<\/strong> <\/span><\/p>\n

dr Tomasz Forto\u0144ski<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a>\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Ps<\/strong> <\/span>Zobacz tak\u017ce:<\/p>\n

jak si\u0119 fa\u0142szuje histori\u0119 w D. G., cz. 2<\/a><\/strong><\/em>,<\/p>\n

jak si\u0119 fa\u0142szuje histori\u0119 w D. G., cz. 1<\/strong><\/em><\/a>,<\/p>\n

Bohaterowie Czerwonych Sztandar\u00f3w\u2026 Ale kt\u00f3rzy?<\/strong><\/em><\/a> .<\/p>\n

Ps ps <\/strong><\/span>Zrzuty z Marszu Niepodleg\u0142o\u015bci w 2021 r. i internetu oraz TVP.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzisiaj, tu\u017c przed Narodowym \u015awi\u0119tem\u00a0 Niepodleg\u0142o\u015bci 11 Listopada, spojrzenie historyczne na wydarzenia, kt\u00f3re poprzedza\u0142y odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci, g\u0142\u00f3wnie na obszarze Naszego Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego. Wszystko pi\u00f3rem dr. Tomasza Forto\u0144skiego. Endecja a tzw. Republika Zag\u0142\u0119biowska<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-61780","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61780","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61780"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61780\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61812,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61780\/revisions\/61812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/grzegorzjaszczura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}